Πρόκειται για μια πολυπαραγοντική πάθηση, στην παθογένεια της οποίας συμβάλλουν:
Σε όλα τα παραπάνω μπορεί να συμμετέχουν επίσης γενετικοί παράγοντες, ενδοκρινικοί (ορμόνες), καλλυντικά, λήψη ορισμένων φαρμάκων καθώς και το stress.
Σε ό,τι αφορά τη σχέση της διατροφής με την ακμή, οι μελέτες είναι αρκετά αντικρουόμενες. Τείνουμε όμως πλέον να πιστεύουμε πως η ακμή μπορεί να επιδεινωθεί από την υπέρμετρη κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων και ίσως από τρόφιμα υψηλού γλυκαιμικού δείκτη, χωρίς ακόμη να είναι τίποτα απόλυτα εξακριβωμένο.
Η ακμή εμφανίζεται κυρίως στην προεφηβική και εφηβική ηλικία, γεγονός που αποδεικνύει τη στενή συσχέτισή της με τις ορμονικές μεταβολές των ηλικιών αυτών. Εμφανίζεται όμως και σε βρέφη (βρεφική ακμή) καθώς και στην παιδική ηλικία. Στην τελευταία περίπτωση μάλιστα μπορεί να αποτελεί κλινική εκδήλωση υποκείμενης ενδοκρινικής πάθησης, οπότε ο μικρός ασθενής θα πρέπει να διερευνηθεί περαιτέρω.
Υπάρχει βέβαια και η ακμή ενηλίκων, η οποία αποτελεί είτε συνέχιση της εφηβικής ακμής είτε πρωτοεμφάνιση ακμής στην ενήλικο ζωή.
Σε ποια σημεία εμφανίζεται και ποια τα χαρακτηριστικά της Ακμής;
Η ακμή εντοπίζεται κυρίως στο πρόσωπο, στη ράχη και στο στέρνο, δηλαδή στις περιοχές του δέρματος με τη μεγαλύτερη πυκνότητα τριχοσμηγματογόνων θυλάκων. Χαρακτηρίζεται από ανοιχτούς και κλειστούς φαγέσωρες (τα λεγόμενα μαύρα και λευκά στίγματα), βλατίδες και φλύκταινες (κόκκινα σπυράκια και σπυράκια με πύον) και οζίδια-κύστεις (τα μεγαλύτερα και βαθύτερα σπυριά).
Για να χαρακτηριστεί μια ακμή ως ήπια, μέτρια ή βαριά, συνυπολογίζουμε το είδος των βλαβών που έχει ο ασθενής, τον αριθμό τους, την εντόπιση και την έκταση που καταλαμβάνουν, το αν αφήνουν ουλές και βέβαια την ψυχολογική επιβάρυνση που επιφέρει η πάθηση.
Ο ρόλος του δερματολόγου είναι καίριος στην ακμή από την αρχική διάγνωση έως τη θεραπεία της και τη μετέπειτα παρακολούθηση του ασθενούς. Αυτό γιατί ενόσω μπορεί να θεωρείται κοινότυπο και εύκολο να χαρακτηρίσουμε τα «σπυράκια» σ’ένα νέο άτομο ως ακμή, τα σπυράκια αυτά μπορεί στην πραγματικότητα να είναι κάτι διαφορετικό, όπως θυλακίτιδα (από σταφυλόκοκκο ή άλλα μικρόβια), ψευδοθυλακίτιδα, ροδόχρους νόσος, περιστοματική δερματίτιδα, ή ακόμη να υποκρύπτουν άλλες παθήσεις (υπερανδρογονισμό, πολυκυστικές ωοθήκες) και να χρήζουν περαιτέρω εργαστηριακού ή παρακλινικού ελέγχου.
Η θεραπεία της Ακμής
Σε ό,τι αφορά τη θεραπεία της ακμής, ένας από τους πιο διαδεδομένους μύθους είναι ότι η ακμή δε χρειάζεται θεραπεία, γιατί θα περάσει μόνη της μετά την ενηλικίωση. Αυτό όμως είναι εν μέρει αληθινό, γιατί όπως είπαμε η ακμή μπορεί να επιμένει και να διατηρείται στην ενήλικο ζωή. Επίσης είναι πιθανό να υποκρύπτεται κάποια ενδοκρινοπάθεια, οπότε χρειάζεται η κατάλληλη διερεύνηση. Τέλος, οπωσδήποτε δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε τη συναισθηματική επιβάρυνση του εφήβου από μια δερματοπάθεια που είναι ορατή και μπορεί να στιγματίσει σωματικά (δυσμορφίες, σημάδια, ουλές) ή ψυχικά. Επομένως, κρίνεται απαραίτητη η συμβολή του δερματολόγου για την αντιμετώπιση της πάθησης.
Για το λόγο αυτό, χρησιμοποιούμε τοπικές ή συστηματικές (δηλαδή λαμβανόμενες από του στόματος) θεραπείες, καθώς και εφαρμογές στο ιατρείο, όπως χημικά peeling, φωτοθεραπεία ή ενδοβλαβική θεραπεία σε κύστεις.
Επικουρικά χρησιμοποιούνται καλλυντικά προϊόντα για τον καθαρισμό, τη ρύθμιση του σμήγματος και την ενυδάτωση του προσώπου, ενώ μετά το τέλος της θεραπείας αντιμετωπίζονται πιθανές ουλές ή σημάδια (υπερμελαγχρώσεις, ερύθημα) με τοπικά σκευάσματα, laser και άλλες μεθόδους. Η εκάστοτε θεραπεία επιλέγεται από τον ιατρό ανάλογα με το είδος της ακμής του ασθενούς. Στόχος είναι να αντιμετωπιστούν οι 4 παθογενετικοί μηχανισμοί της πάθησης (το σμήγμα, το P.Acnes, η μη ομαλή κερατινοποίηση και η φλεγμονή).
Οι τοπικές θεραπείες, οι οποίες χρησιμεύουν στην αντιμετώπιση ηπιότερων μορφών ακμής ή στη συντήρηση μετά από συστηματική αγωγη, είναι τα τοπικά ρετινοειδή (τρετινοΐνη, ανταπαλένη), τα τοπικά αντιβιοτικά, το υπεροξείδιο του βενζοϋλίου και το αζελαϊκό οξύ, καθώς και συνδυασμοί τους.
Οι από του στόματος λαμβανόμενες θεραπείες είναι τα αντιβιοτικά (η χρήση των οποίων ολοένα περιορίζεται λόγω της πρόκλησης ανθεκτικών μικροβίων και της βραχυχρόνιας αποτελεσματικότητάς τους), οι ορμονικές θεραπείες (όπου και όποτε χρειάζονται) και κυρίως το ρετινοειδές ισοτρετινοΐνη, το κατ’εξοχήν «όπλο» μας ενάντια στην ακμή. Για να αναλυθούν οι μύθοι και ο σκεπτικισμός που συνοδεύουν την ισοτρετινοΐνη θα χρειάζονταν δυστυχώς πάμπολλα άρθρα. Θα περιοριστούμε όμως εδώ να αναφέρουμε πως η ισοτρετινοΐνη είναι ουσιαστικά παράγωγο της βιταμίνης Α, πως έχει μεταξύ άλλων αντικαρκινικές ιδιότητες και πως χρησιμοποιείται αδιάλειπτα για τη θεραπεία της ακμής (και όχι μόνο) εδώ και πάνω από 3 δεκαετίες σε χιλιάδες ασθενείς, όντας το πιο αποτελεσματικό φάρμακο για την ακμή, καθώς είναι το μόνο που αντιμετωπίζει ταυτόχρονα και τους 4 παθογενετικούς μηχανισμούς της.
Τελειώνοντας, αναφέρουμε πως η διάρκεια της θεραπείας καθορίζεται από το γιατρό, ανάλογα με την ανταπόκριση του δέρματος στην αγωγή και με σκοπό να μειωθεί η πιθανότητα υποτροπής της ακμής. Είναι σκόπιμο να ακολουθούνται όσο το δυνατόν πιο πιστά οι ιατρικές οδηγίες, με τη συνοδό συμπαράσταση του κηδεμόνα, καθώς είναι κατανοητό ότι στην εφηβική ηλικία η συμμόρφωση είναι δυσκολότερη, ενώ η ανυπομονησία για ένα γρήγορο και εύκολα κατορθωτό αποτέλεσμα είναι μεγάλη…
Η συνεργασία ανάμεσα σε γιατρό, έφηβο ασθενή και γονέα καθώς και η αμοιβαία σχέση εμπιστοσύνης αποτελούν τη βάση για τη σωστότερη και αποτελεσματικότερη διαχείριση του τόσο συχνού και απλού, αλλά και τόσο ενοχλητικού προβλήματος της… της ακμής.΄
Κείμενο: Μποχώρη Αθηνά, Δερματολόγος - Αφροδισιολόγος